Âdiyât Sûresi 1. Âyet

Elmalılı Tefsiri

وَالْعَادِيَاتِ – «Vav», kasemdir. Âdiyat, hızla koşmak, segirtmek ma’nasına adivden ismi fâil cem’i müennes sâlimdir. Binaenaleyh at, deve ve sâir koşanların hepsine ıtlak olunabilir. Kamus sahibinin Besairde beyanına göre bu adiv maddesi esasen tecavüz ma’nasına mevzu’dur. Gâh yürüyüş ıtibariyle mülâhaza edilir, ona adiv ya’ni segirtmek ta’bir olunur. Ve gâh kalbî olarak mülâhaza edilir, ona adavet ve muadât, ya’ni düşmanlık ta’bir olunur. Gâh da adaleti ıhlâl ıtibariyle mülâhaza edilir ona da unvan, ya’ni zulüm ü teaddî ta’bir olunur. Ve gâh da mekân ve mahall ıtibariyle mülâhaza edilir, ona da advâ ya’ni sirayet ta’bir olunur. Sair ma’nalar bundan müteferri’dir. Ganiyy vezninde adiyy ve sariye vezninde âdiye dâima harb-ü kıtale koşup hücum eden cemaate denir. Ba’zıları adiyy piyade muhacimlerine, âdiye, süvari muhacimlerine mahsus olduğunu söylemiştir. Burada Hazreti Alîden merviy olarak Arafata giden huccacın devreleriyle tefsirine dâir bir rivayet nakledilmiş ise de İbni Abbastan merviy olduğu üzere süvarîlerin atları olmak âyetlerin mazmununa nazaran zâhirdir ve ekser müfessirîn bunu ıhtiyar eylemişlerdir. Zira ضَبْحًا – DABH, atların koşu esnasındaki nefeslerinin sesleridir ki sahîl denilen kişnemek değil, yemi ve sahibini gördüğü zaman yaptığı gibi hamhame denilen sesi de değil, hızlı nefes sesi olan bir harıltı ve hohlamadır. Denilmiştir ki dabh, bir at, birde köpek koşarken olur. Takdiri kelâm «تَضْبَح ضَبْحًا» veya Dâbihat ma’nasındadır. Sonra