Abese Sûresi 33. Âyet

Elmalılı Tefsiri

فَاِذَا جَآءَتِ الصَّآخَّةُ – «خا» nın teşdidile sahha, tamme gibi büyük belâ ve dâhiye ma’nâsına olup nefhai sâniye veya nefhai ehîre denilen Kıyamet sayhasının ismidir. Aslı sahhtan muştakk olup tesmiyesinde bir kaç vecih zikrolunmuştur: sahh, demir ve taş gibi katı ve pek bir şey’i içi boş olmıyan yine öyle dolgun bir şey’e çarprmaktır. Bundan sahha şiddetle çarpan demek olur. Ve öyle şiddetle çarpılan kayanın çarpıldığı sırada ses çıkarmasına da sahh ve o sese sahha denilir. Bundan da sâhha kuvvetli ses çıkaran, sayha eden demek olur. Bundan isnadi mecazî suretiyle sâhha, çarpınca kulağı sağır eden şiddetli sayhaya da ıtlak olunur. Ki kulağa çarpıp sağır etmek ma’nâsına sahhtan me’huzdur. «صَحَ بِهِمْ صَيْحَةٌ تَصُخُّ اَلٰاذَانَ» denilir ki onlara kulakları çatlatacak bir sayha ile haykırdı demektir. Ve şiddetli belâ ve dâhiyeye sâhha ıtlakı da bundandır. Çünkü kulağı sağır edecek derecede çarpan şiddetli sayhanın iki haysiyyeti vardır.

BİRİNCİSİ, evvel emirde şiddetle çarpıp kendisini işittirmesi haysiyyetidir.

İKİNCİSİ de şiddetinden dolayı kendisinden başkasını işittirmiyecek vechile kulağı sağır etmesidir. İşte

büyük şiddetli belâ ve musîbetler de böyle yalnız kendisini işittirip başka şeyleri duymıyacak bir halde kulakları sağır gibi ettiği için sâhha denilmiş, Kıyamet sayhası da Dünyadan sağır edip Âhıret işlerini dinleten en şiddetli bir dahiye olmak hasebiyle bu ism ile tesmiye olunmuştur ki te’sirinin şiddetini ifade eden bedî’ bir belâğattir. Bu ma’nâ çarpmak ve sağır etmek ma’nâsının lâzımı olan bir mecazdır. Bir de sahib Keşşaf demiştir ki sahh isaha etmek, ya’ni iyice kulak verip dinlemek isga etmek mânâsına gelir. Nefhaya sâhha denilmesi de nâsın ona isaha ve isga etmeleri sebebiyle mecazdır. Ya’ni dinleyen nâs iken mübaleğa için sayhanın kendisine nisbet edilmiştir اه. Bu vecihte sâhhanın dinlenilmesi haysiyyetine, o birisinde de başkasından sağır edecek vechile dinlenilmesi haysiyyetlerine ziyade tenbih vardır. İkisi de şiddette mütelâzimdirler. Bunun şu suretle iyzahı evvelkine akrebdir.