Sâd Sûresi 75. Âyet

Elmalılı Tefsiri

لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَىَّ İki yedimle halk ettiğime - Kur’anda Allah tealâya ba’zan «yedullah» gibi müfred olarak ba’zan da «مِمَّا عَمِلَتْ اَيْدٖينَآ» gibi cemi’ olarak, ba’zan da böyle «بيدى» gibi tesniye olarak yed nisbet olunmuştur. Bir hadîste «كِلْتَا يَدَيْهِ يَمِينٌ» buyurulduğundan her birinde şanı ilâhîye lâyık bir ma’nâ murad olduğundan şüphe yoktur. (Sûrei Maideye «وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللّٰهِ» bak.) Bir çokları burada iki yedin ayrıca birer ma’nâsı maksud olmayıp i’tinai mahsus ile yaratmak ma’nâsından kinaye olduğuna kail olmuşlardır. Zira Âdem bütün esbabı adiyyenin fevkınde olarak en yüksek bir ıstıfa ile yaradılmıştır. Ba’zıları da kudret ma’nâsile te’vil eylemişler ve tesniye mücerred te’kid için olduğunu, çünkü Âdemin hılkatinde kudreti ilâhiyyenin tecelliyatı müekked ve muzaaf bulunduğunu söylenmişlerdir. İbni Ömer Hazretlerinden rivayet olunur ki: Allah tealâ dört şey’i yedile halk buyurmuştur: Arş, Cenneti adin, Kalem, Âdem, sonra her şey’e «ol!» demiş olmuştur. Burada zahir ki yed, hiç bir sebeb araya girmeksizin doğrudan doğru kudreti ilâhiyye ile demektir. Âdemde ise bu ma’nâ muzaaftır. Bizce burada en yakın vecih biri tesviyeye, biri de nefhı ruha işaret olmasıdır. Ki beşerin hılkatinde cisim âlemi ile ruh âleminin içtimaını ve binaenaleyh insanın nüshai camia olduğunu anlatmış olur. اَسْتَكْبَرْتَ اَمْ كُنْتَ مِنَ الْعَالٖينَ kibirlenmek mi istedin yoksa âlîlerden mi bulunuyorsun - ya’ni hiç istihkakın olmıyarak mücerred bir kibirmi tasladın yoksa zu’munca bihakkın yüksek, mâfevk mi bulunuyorsun? Netekim İblis cevabında bu ikinci şıkka tutunarak